TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Vendimi i fundit i Gjykatës Kushtetuese për të shfuqizuar vendimin e Komunës së Tetovës nga viti 2007 nuk është thjesht një çështje administrative. Në letër mund të flitet për procedura, kompetenca dhe ligjshmëri. Në realitet, bëhet fjalë për diçka shumë më të madhe: përplasjen e dy narrativave mbi historinë, identitetin dhe karakterin e shtetit.
Sot, Gjykata Kushtetueseka miratuar vendim me të cilin i abrogon emrat e rrugëve të miratuar në vitin 2007 nga Këshilli i Komunës së Tetovës. Vendimi është miratuar me 5 vota “për”, ndërsa dy gjyqtarët shqiptarë dhe ai i turk kanë votuar “kundër”. Iniciativa në Kushtetuese ishte dorëzuar nga Lidhja e Luftëtarëve nga Lufta Nacionalçlirimtare dhe Antifashiste e Maqedonisë 1941-1945, duke theksuar se Këshilli i Tetovës i ka ndryshuar emrat pa pëlqimin e Qeverisë, në kundërshtim me Ligjin për caktimin e emrave të rrugëve, shesheve, urave dhe objekteve të tjera infrastrukturore, i cili ishte miratuar në vitin 2004 në Kuvend.
Për shqiptarët e Tetovës, emra si “Iliria”, “Dëshmorët e Kombit”, “Dervish Cara” apo “Kongresi i Manastirit” nuk janë vetëm tabela rrugësh. Ato janë pjesë e një procesi politik që pasoi Marrëveshjen e Ohrit dhe që synonte ta pasqyronte në hapësirën publike realitetin multietnik të qytetit. Për shumë banorë, këta emra simbolizojnë njohjen institucionale të historisë dhe kontributit shqiptar në këtë vend.
Nga ana tjetër, ata që e mbështesin vendimin e Gjykatës argumentojnë se emërtimet e vitit 2007 janë bërë në kundërshtim me ligjin dhe se rikthimi i emrave të mëparshëm përfaqëson korrigjimin e një padrejtësie juridike. Pikërisht këtë qëndrim artikuloi ish-drejtori i Komisionit për Marrëdhënie me Bashkësitë Fetare dhe Grupet Religjioze, Darjan Sotiroski, i cili e përshëndeti vendimin me tone triumfaliste, duke folur për kthimin e emrave si “Marshall Tito”, “Radovan Coniq”, “Ivo Ribar Lola” dhe “29 Nëntori”.
Por pikërisht këtu qëndron problemi.
Në një shtet multietnik, institucionet dhe ish-funksionarët publikë kanë përgjegjësi të veçantë për mënyrën se si komunikojnë çështje të ndjeshme. Kur një vendim që prek identitetin e një komuniteti festohet publikisht si fitore ndaj “emrave të imponuar”, ai rrezikon të perceptohet jo si triumf i ligjit, por si triumf i njërës narrativë mbi tjetrën.
Po aq problematike janë edhe reagimet politike që e shndërrojnë çdo vendim institucional në betejë ekzistenciale. BDI e ka cilësuar zhvillimin si pjesë të një “fushate për çmontimin e arritjeve politike të shqiptarëve”, ndërsa Arbër Ademi ka folur për një “Gjykatë destabilizuese” dhe për rikthim pas në kohën para vitit 2001. Këto deklarata reflektojnë shqetësimin real të një pjese të shqiptarëve, por njëkohësisht tregojnë se çështja e emrave të rrugëve është bërë simbol i një mosbesimi shumë më të thellë ndaj institucioneve.
Në fakt, problemi nuk fillon me vendimin e sotëm dhe nuk mbaron me emrat e rrugëve.
Ai lidhet me mungesën e një konsensusi të qëndrueshëm për mënyrën se si ndërtohet memoria publike në Maqedoninë e Veriut. Pas vitit 2001, shumë komuna me shumicë shqiptare tentuan të korrigjonin atë që e konsideronin mungesë përfaqësimi historik në hapësirën publike. Nga ana tjetër, një pjesë e opinionit maqedonas i pa këto ndryshime si sfidë ndaj narrativës shtetërore ekzistuese. Dy dekada më vonë, debati vazhdon të jetë po aq i nxehtë.
Paradoksi është se Tetova, qyteti që historikisht ka qenë simbol i bashkëjetesës dhe diversitetit, po shndërrohet sërish në arenë përplasjesh simbolike. Në vend që të diskutohet për zhvillimin urban, ekonominë, arsimin apo cilësinë e jetës, energjia politike po konsumohet në luftën për tabelat e rrugëve.
Kjo nuk do të thotë se simbolika nuk ka rëndësi. Përkundrazi. Simbolet kanë peshë sepse lidhen me identitetin kolektiv. Por kur politika reduktohet vetëm në simbolikë, rreziku është që qytetarët të mbeten peng të konflikteve të së kaluarës.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese mund të ketë zgjidhur një çështje juridike. Megjithatë, ai ka hapur një debat shumë më të madh politik dhe shoqëror: a mund të ndërtohet një shtet i përbashkët pa njohur dhe respektuar narrativat historike të të gjitha komuniteteve?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje nuk do të gjendet në sallat e gjykatave dhe as në konferencat për shtyp të partive. Ajo do të varet nga aftësia e shoqërisë për të gjetur një ekuilibër mes ligjit, historisë dhe dinjitetit të secilit komunitet.
Sepse në fund, emrat e rrugëve nuk janë vetëm adresa. Ata tregojnë historinë që një shoqëri zgjedh të kujtojë – dhe mënyrën se si vendos të jetojë me të kaluarën e saj. /Gazeta Flaka
