TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Teksa kontinenti përgatitet për një dekadë investimesh të mëdha në armatime, qëllimi është rindërtimi i ushtrive të neglizhuara ndër vite dhe ngushtimi i hendekut me fuqinë ushtarake amerikane.
Zgjedhjet që do të bëjë Evropa në lidhje me shpenzimet e mbrojtjes pritet të formësojnë bazën e saj industriale për vite me radhë.
Në qershor, vendet anëtare të NATO-s u zotuan të shpenzojnë 3.5% të PBB-së për mbrojtjen, në përputhje me objektivat e vendosura nga planet e mbrojtjes së aleancës.
Për 23 vendet që janë njëherazi pjesë e BE-së dhe NATO-s, kjo nënkupton një rritje vjetore prej afro 270 miliardë eurosh, sipas vlerësimeve të institutit Bruegel.
Pjesa më e madhe e këtyre fondeve do të shkojë për industrinë e mbrojtjes dhe rekrutimin e forcave të reja ushtarake.
Por pyetja qendrore tani është nëse vendet evropiane do të investojnë në zhvillimin e industrisë së tyre të brendshme të mbrojtjes apo do të vazhdojnë të mbështeten shumë në pajisjet e prodhuara në SHBA.
Ndërsa NATO ka përcaktuar objektiva të qarta për rritjen e shpenzimeve ushtarake, mënyra se si aleatët i përmbushin këto angazhime mbetet e lirë.
Çdo vend anëtar ka hapësirë të konsiderueshme për të vendosur se çfarë armatimi të blejë dhe nga cilët furnitorë.
Kjo ka krijuar një ndarje mes shteteve evropiane sepse disa mbështeten fuqishëm te teknologjia dhe pajisjet amerikane, ndërsa të tjerë kërkojnë të forcojnë kapacitetet ushtarake kontinentale duke investuar në armë të prodhimit evropian.
Secila qasje paraqet avantazhe të menjëhershme, por edhe pasoja strategjike afatgjata për sigurinë, pavarësinë teknologjike dhe industrinë e mbrojtjes së BE-së.
Sistemet e mbrojtjes të prodhuara në SHBA mbeten ndër më të kërkuarat në treg, për shkak të teknologjisë së avancuar dhe ndikimit që ato japin në përmbushjen e objektivave të NATO-s.
Pajisje të nivelit të lartë, si avionët luftarakë F-35 apo sistemet e mbrojtjes ajrore Patriot, ndonëse me kosto shumë të lartë, u ofrojnë vendeve evropiane një rrugë të shpejtë drejt rritjes së shpenzimeve ushtarake.
Për shtete me ushtri të pafinancuara mirë ndër vite, këto blerje janë bërë simbol i përparimit të shpejtë pas dekadash neglizhence.
Patriot është shembull i qartë: një bateri kushton rreth 1 miliard dollarë dhe çdo raketë interceptuese rreth 4 milionë dollarë.
Në gusht, një grup i vogël vendesh evropiane nënshkruan marrëveshje për të blerë më shumë sisteme Patriot, duke thelluar mbështetjen te armatimi amerikan dhe duke rritur ndjeshëm buxhetet e tyre të mbrojtjes.
Kjo lëvizje rikonfirmon tendencën drejt teknologjive të gatshme dhe të provuara, por hap debate për varësinë afatgjatë nga SHBA.
Një alternativë ndaj sistemit të mbrojtjes ajrore Patriot është SAMP/T, një bateri franko-italiane e cila, së bashku me raketat Aster 30, kushton rreth një të tretën më pak se homologu amerikan.
Franca dhe Spanja janë ndër shtetet që ngrenë zërin më fort për pavarësi strategjike. Ato e konsiderojnë ndërtimin e industrisë mbrojtëse evropiane si themelor për sigurinë kontinentale dhe historikisht kanë shmangur blerjen e armatimeve amerikane kurdo që është e mundur.
Të treja – Franca, Spanja dhe Gjermania – janë bashkuar në projektin ambicioz FCAS (Sistemi i Ajrit të Luftimit të Ardhshëm), një avion luftarak i gjeneratës së re që synon të jetë alternativë ndaj F-35 dhe sistemeve të tjera të huaja.
Nga ana tjetër, Polonia po ndjek një qasje më pragmatike dhe urgjente, duke investuar masivisht në blerjen e pajisjeve ushtarake nga çdo burim, përfshirë SHBA-në dhe Korenë e Jugut, në përpjekje për të ndërtuar sa më shpejt një mbrojtje të fortë ndaj kërcënimeve të mundshme lindore.
Kampioni i qartë i shpenzimeve të mbrojtjes në Evropë, Varshava, ka më shumë se dyfishuar buxhetin e saj ushtarak në vetëm pesë vjet, ka punësuar dhjetëra mijëra ushtarë shtesë dhe ka modernizuar flotën e saj të avionëve luftarakë F-16, ndërsa ka blerë edhe avionë të rinj të gjeneratës së pestë F-35.
Forcat e armatosura polake u furnizuan gjithashtu me raketahedhës, më shumë se 100 helikopterë të rinj, dhjetëra tanke të rënda dhe shumë më tepër. Vendi i ka dhënë përparësi shpejtësisë në marrëveshjet për pajisje ushtarake, një motiv kyç pas marrëdhënies në rritje të Varshavës me prodhuesit e armëve të Koresë së Jugut.
Polemika mbi blerjet ushtarake polake
Polonia vazhdon të investojë fuqishëm në përmirësimin e kapaciteteve të saj ushtarake, duke blerë pajisje të dorës së dytë në vlerë prej 2.24 miliardë eurosh, sipas portalit WNP.pl. Varshava ka porositur 189 tanke K2 dhe 212 mjete të tjera, si pjesë e një strategjie të qartë për rritjen e kapaciteteve mbrojtëse, e intensifikuar pas agresionit rus në Ukrainë.
Megjithatë, ndryshe nga disa vende të BE-së, Polonia ka qëndruar mënjanë nga projektet madhore evropiane të mbrojtjes, duke preferuar bashkëpunimin e ngushtë me kontraktorët amerikanë të mbrojtjes.
Euractiv shkruan se kjo ngre pyetjen thelbësore për shumë vende evropiane: a është e shëndetshme varësia afatgjatë nga SHBA-ja?
Historikisht, shumica e vendeve të NATO-s në Europë kanë zgjedhur të blejnë pajisje ushtarake amerikane, duke besuar se kjo u garanton marrëdhënie më të afërta me Uashingtonin dhe, në rast rreziku, mbrojtje të sigurt nga aleati më i fuqishëm.
Por rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë dhe qëndrimi i paqartë i administratës së tij për angazhimin ndaj mbrojtjes së Evropës kanë shtuar pasigurinë.
Gjithnjë e më shumë qeveri po shqyrtojnë nëse aleanca ushtarake me SHBA-në është aq e fortë sa mendohej dhe nëse blerjet e shtrenjta nga industria amerikane u sjellin realisht ndikim apo mbrojtje të privilegjuar.
Kritikët paralajmërojnë se blerja e pajisjeve të mëtejshme të prodhuara në SHBA nuk bën shumë për të zgjidhur varësinë e Evropës nga teknologjia amerikane ose për të nxitur rritjen e industrisë evropiane të mbrojtjes.
Objektivi i shpenzimeve të NATO-s gjithashtu nuk përmban stimuj për të blerë produkte të prodhuara në Evropë për të ndërtuar kapacitetin industrial vendas.
Në vend të kësaj, objektivi i bazuar në PBB mund të shpërblejë shpenzimet e tepërta për pajisjet më të shtrenjta ose sasi të mëdha pajisjesh të padobishme për të treguar se po shpenzohen para, ose të favorizojë eksportuesit që mund të dorëzojnë më shpejt – shpesh nga SHBA-ja ose Koreja e Jugut – ndërsa shumë linja prodhimi evropiane përballen me prapambetje, veçanërisht në prodhimin e raketave dhe municioneve.
Kjo garë shpenzimesh ka rritur tashmë çmimet në tregun global të armëve, ku kostot janë rritur ndjeshëm që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.
Çmimi i predhave të artilerisë 155 mm sipas standardeve të NATO-s është katërfishuar, nga rreth 2,000 euro para luftës në rreth 8,000 euro kohët e fundit.
Megjithatë, përqendrimi vetëm te shifrat e buxhetit rrezikon t’i japë përparësi optikës mbi efikasitetin dhe kapacitetin real të luftimit.
Kjo ishte një kritikë e shprehur nga kryeministri spanjoll Pedro Sánchez kur hodhi poshtë objektivat e reja të NATO-s të bazuara në PBB , duke argumentuar se Spanja mund të ofronte aftësitë e kërkuara ushtarake duke shpenzuar ndjeshëm më pak.
Por vendet e NATO-s e nënshkruan detyrën në samitin e Hagës në qershor dhe do të kalojnë vitet e ardhshme duke u përpjekur të përmbushin pritjet.
Aleanca vlerëson progresin në përditësimet vjetore, duke shtuar presionin për të përmbushur premtimet e tyre./Euractiv
