TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Departamenti i Shtetit i SHBA-së u beson qeverive të huaja që të emërojnë konsuj nderi me reputacion, pavarësisht raporteve për abuzime në të gjithë botën.
Marrëveshja për të likuiduar financierin e Detroitit u lidh në një zonë të caktuar në një klub striptizmi të quajtur Bouzouki.
“Praktikisht, po i paguan të gjithë të tjerët… Duhet të më paguash edhe mua”, i tha financieri i qytetit pronarit të biznesit lokal Robert Shumake atë ditë në vitin 2007 gjatë një bisede që Shumake më vonë do t’ua tregonte prokurorëve federalë.
Shumake, i vetë-përshkruar si aktivist dhe filantrop, pranoi t’i bënte pagesa disa zyrtarëve në krye të fondeve të pensioneve të qytetit. Paratë u përdorën, ndër të tjera, për të mbuluar shpenzime kumari, bileta ajrore dhe një shëtitje njëditore me anije në Bahamas.
Në këmbim, Shumake mori një shpërblim fitimprurës: Detroiti kaloi miliona dollarë pensione në kompaninë e tij të investimeve dhe i pagoi atij 1.2 milionë dollarë në tarifa. Prokurorët më vonë do të thoshin se kjo ishte “marrëveshja më e keqe e mundshme për sistemet e pensioneve”.
Një sërë zyrtarësh dhe biznesmenësh të qytetit u dënuan në skandalin gjithëpërfshirës, por Shumake arriti një marrëveshje në këmbim të dëshmisë së tij në 2011 dhe iu shmang ndjekjes penale.
Menjëherë pas kësaj, ai arriti edhe diçka tjetër. Vendi afrikan jugor i Botsvanës e emëroi atë si konsull nderi në Shtetet e Bashkuara, një pozicion diplomatik që erdhi me mbrojtje ligjore, përfitime udhëtimesh dhe lidhje politike të padisponueshme për shumicën e amerikanëve.
Departamenti i Shtetit miratoi emërimin, duke i dhënë Shumakes qasje në botën e privilegjuar të diplomacisë ndërkombëtare. Konsujt e nderit, megjithëse jo aq të shquar sa ambasadorët dhe diplomatët e tjerë të karrierës, kanë punuar për shekuj nga vendet e tyre për të përfaqësuar kombet e huaja.
Departamenti nuk iu përgjigj pyetjeve se çfarë hapash, nëse ka, mori për të kontrolluar të kaluarën e Shumakes. Nëse zyrtarët do të kishin bërë qoftë edhe një kërkim të përciptë në internet, ata do të kishin zbuluar se licenca e ndërmjetësit të pasurive të paluajtshme Shumake u pezullua në 2002 dhe se ai zgjidhi një rast mashtrimi bankar në 2008, duke rënë dakord të paguante qindra mijëra dollarë.
Shumake është në mesin e të paktën 500 konsujve aktualë dhe ish-konsujve të nderit në Shtetet e Bashkuara dhe në mbarë botën, të cilët janë përfshirë në hetime penale ose polemika të tjera – duke emërimin në postet e tyre pavarësisht dënimeve të mëparshme ose flamuj të tjerë të kuq, Konsorciumi Ndërkombëtar i Gazetarëve Hulumtues dhe ProPublica zbuluan në një seri investigimesh këtë vit.
Raportimet për shfrytëzim, skandal dhe sjellje kriminale nga diplomatë vullnetarë pak të njohur kanë dalë në sipërfaqe prej vitesh. Por shumica dërrmuese e qeverive nuk kanë arritur të forcojnë mbikëqyrjen ose të bëjnë presion për të reformuar të drejtën ndërkombëtare që mbron mijëra konsuj nderi në mbarë botën.
Gjithsesi, investigimi identifikoi konsuj kriminelë ose të diskutueshëm të lidhur me të paktën 168 qeveri, përfshirë Rusinë, e cila ka përdorur sistemin për të caktuar dhjetëra mbështetës të Kremlinit në tokë të huaj si një strategji e fuqisë së butë.
Në vazhdën e raportimit, Paraguai, Finlanda, Brazili dhe vende të tjera njoftuan hetime të konsujve dhe sistemit që i fuqizon ata. Në disa raste, zyrtarët qeveritarë pranuan se nuk e dinin se sa konsuj kishin emëruar ose nëse ndonjë ishte dënuar për krime.
Ekspertët në diplomacinë ndërkombëtare dhe sigurinë kombëtare thonë se më shumë qeveri duhet të kërkojnë ndryshime, të shqyrtojnë të emëruarit përpara se ata të miratohen dhe të ndjekin aktivitetet e tyre pasi të bëhen konsuj.
ProPublica dhe ICIJ identifikuan më shumë se 150 konsuj aktualë dhe ish-konsuj të akuzuar ose të dënuar për evazion fiskal, mashtrim, ryshfet, korrupsion ose pastrim parash. Gati 60 ishin të lidhur me vepra penale të trafikut të drogës ose armëve, të paktën 20 të tjerë me krime të dhunshme dhe 10 me abuzime mjedisore. Tridhjetë konsuj nderi janë sanksionuar nga Shtetet e Bashkuara dhe qeveri të tjera; nëntë janë lidhur me grupe terroriste nga forcat e rendit dhe qeveritë. Pasi janë akuzuar, dhjetëra konsuj kanë shfrytëzuar statusin e tyre për të shmangur ndjekjen penale, hetimet e policisë apo gjobat.
“Askush nuk po i kontrollon ata”, tha Bob Jarvis, një profesor i së drejtës ndërkombëtare dhe të së drejtës kushtetuese në Universitetin Nova Southeastern të Floridës, i cili ekzaminoi për herë të parë sistemin e konsullit të nderit në vitet 1980. “Çfarë po bëjmë? Kush janë këta njerëz?”
Shtetet e Bashkuara nuk i emërojnë konsujt e tyre të nderit jashtë vendit, por për dekada i kanë lejuar vendet e huaja të emërojnë shtetas amerikanë si konsuj në Amerikë – rreth 1,100 të tillë ishin në fillim të këtij viti.
Departamenti i Shtetit, përgjegjës për miratimin e emërimeve të konsujve, pranoi vite më parë se Shtetet e Bashkuara “nuk ishin në pozitë” për të kryer kontrolle për të kaluarën apo për të analizuar kualifikimet apo përshtatshmërinë e të emëruarit në tokën e SHBA-së dhe në vend të kësaj kanë besim se vendet e huaja do t’i kontrollojnë këto kredenciale.
Ndryshe nga disa vende të tjera, Shtetet e Bashkuara nuk kanë kod sjelljeje për konsujt. Departamenti i Shtetit luftoi më parë një përpjekje të Kongresit për të rishikuar nëse valixhet diplomatike, të cilat nuk i nënshtrohen kontrolleve dhe ligjit ndërkombëtar, ishin përdorur për kontrabandë. Departamenti në atë kohë tha se masa do të ndikonte te diplomatët amerikanë jashtë vendit.
Në vitin 2020, Departamenti i Shtetit iu drejtua ambasadave të huaja me një kërkesë të thjeshtë: një listë të përditësuar të konsujve të tyre në Shtetet e Bashkuara. Herën e fundit që departamenti e kërkoi këtë ishte pesë vjet më parë, tregojnë të dhënat.
“Kemi të bëjmë me një numër shumë të madh, kështu që përfshirja në një kontroll të detajuar për çdo kandidat do të ishte mjaft e vështirë”, tha Lawrence Dunham, ish-ndihmës shefi i protokollit në Departamentin Amerikan të Shtetit, në një intervistë.
Departamenti i Shtetit nuk iu përgjigj pyetjeve në lidhje me mbikëqyrjen e tij të konsujve. Në një deklaratë, Cliff Seagroves, zëvendësdrejtor kryesor i Zyrës së Misioneve të Jashtme, tha se departamenti punon për të “mbrojtur publikun amerikan nga abuzimi me privilegjet dhe imunitetet diplomatike. Kjo mbikëqyrje përfshin akreditimin e konsujve të nderit dhe kryerjen e tyre të detyrave zyrtare në Shtetet e Bashkuara. Departamenti ka zero tolerancë për dëshmitë e aktivitetit të papërshtatshëm nga çdo anëtar i një misioni të huaj, përfshirë konsujt e nderit.”
Departamenti nuk iu përgjigj pyetjeve për emërimin e Shumakes.
Shumake nuk iu përgjigj pyetjeve në lidhje me aktivitetet e tij përpara se të bëhej konsull. Ai ka thënë më parë se ka bashkëpunuar me qeverinë në çështjen e pensioneve. Ish-financieri i qytetit u dënua në vitin 2015 me 11 vjet burg.
Shumake ka thënë gjithashtu se ai nuk është përpjekur kurrë të keqinterpretojë të kaluarën e tij profesionale. Ai ka mohuar keqbërjen në hetimin e mashtrimit bankar.
Jashtë Shteteve të Bashkuara, një numër i vogël qeverish të përballura me skandale kanë miratuar protokolle më të rrepta për emërimin dhe pranimin e konsujve të nderit.
Tre vjet më parë, qeveria kanadeze nisi një verifikim pasi refugjatët sirianë në Montreal zbuluan konsullin e nderit të sapo miratuar Waseem Ramli me një Hummer të kuq të pajisur me një flamur sirian dhe një fotografi të presidentit Bashar al-Assad, regjimi i të cilit ka vrarë dhjetëra mijëra civilëve nëpërmjet sulmeve ajrore dhe armëve kimike.
“Për ne, ky nuk është flamuri sirian. Ai përfaqëson tmerre për ne. Ai përfaqëson të keqen”, tha Farouq Habib, një baba sirian i dy fëmijëve, të cilit iu dha azil në Kanada. “Ishte tronditëse për mua ta shihja atë në rrugët e Kanadasë. Si mundet Kanadaja të emërojë dikë… pa treguar kujdes apo pa bërë verifikimet e duhura? Kjo minon besueshmërinë e vetë sistemit.”
Qeveria kanadeze e shkarkoi Ramlin përpara fillimit të mandatit të tij dhe raportoi se konsujt e emëruar nga 15 vende i ishin nënshtruar një shqyrtimi më të kujdesshëm.
Ramli nuk qe e mundur të kontaktohej për koment. Në kohën e emërimit të tij, ai tha se do të përfaqësonte sirianët, pavarësisht nga pikëpamjet e tyre politike.
“Më duhen disa informacione për atë që ndodhi”, shkroi një zyrtar kanadez në atë kohë, sipas emaileve të publikuara nga qeveria. “Ku kemi “dështuar?”/BIRN
