TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Tragjedia e çamëve dhe rohinxhave ilustrojnë rreziqet e urrejtjes etnike dhe fetare. Ne lutemi që populli rohinxhas të mos pësojë të njëjtin fat si çamë në Greqi
Nga Akbar Ahmed
Ashtu si rohinxhasit po përballen me zhdukjen apo atë që Kombet e Bashkuara e kanë quajtur "spastrim etnik", populli çam u përball me një fat të ngjashëm një shekull më parë në Evropë. Ndryshe nga rohinxhasit e Myanmarit, megjithatë, çamët janë europianë, nga një kontinent që e sheh veten si përfaqësues të modernizmit, të drejtave të njeriut dhe qytetërimit. E kam studiuar komunitetin e tyre për studimin tim të ardhshëm, “Udhëtim në Evropë: Islami, Imigrimi dhe Identiteti (Brookings Institution Press, 2018) dhe gjendja e tyre është e nevojshme të sillet në vëmendjen e botës.
Shumë pak prej kanë dëgjuar për myslimanët çame, ndërkohë që emri, identiteti dhe territori i tyre u janë marrë. Çamët janë shqiptarë etnikë që flasin dialektin e tyre të gjuhës shqipe dhe janë indigjene në zonën e njohur si Çamëria, e cila ndodhet në bregun e Adriatikut dhe kryesisht në Greqinë veriore, në provincën e Epirit. Gjatë Luftërave Ballkanike në 1912 dhe 1913, rajoni i tyre u aneksua nga Greqia dhe çamët u gjetën veten e tyre të ndarë nga Shqipëria për shkak të kufiri ndërkombëtar. Vrasjet u kryen menjëherë nëpër fshatra e tyre.
Mijëra njerëz u arratisën, shumë njerëz vdiqën nga lodhja, nga të pangrënët dhe nga tifoja, dhe një grup çamësh filluan të iknin në vende si Shtetet e Bashkuara.
Çamët shiheshin nga grekët si grekë që i tradhtuan ata duke u konvertuar në myslimanët kur otomanët qeverisnin Greqinë. Arsimimi në gjuhën shqipe ishte i ndaluar dhe të folurit gjuhës shqipe ishte e ndaluar, si në publik ashtu edhe privatisht.
Nisi një fushatë për ta nxjerrë Çamërinë myslimane nga Greqia dhe për të asimiluar çamët që ishin të krishterë ortodoksë, me grupe paramilitare që sulmonin fshatrat dhe, siç shkruanin dijetarët Robert Elsie dhe Bejtullah Destani, "terrorizojnë popullatën dhe qindra të rinj u deportuan në kampe në ishujt e detit Egje. Sasi të mëdha tokash u shpronësuan nën pretendimin e një reforme agrare"
Përpjekja përfundimtare u bë nga ushtria greke në vitet 1944 dhe 1945, që rezultoi me rreth 25,000 çamë që të goditur nga terrorizmi kaluan kufirin për në Shqipëri. Masakrat e grekëve vetëm në një fshat të vetëm, Filat, sollën vrasjen e 1,286 vetave. Një grua çame, që në atë kohe ishte dymbëdhjetë vjeçe, tregoi tmerret e asaj që ajo pa si dëshmitare në Filat: "Ata na urdhëruan të gjithëve - burra, gra, vajza dhe djem, gjithsej 3.500 vetë - të mblidheshin në sheshin kryesor... duke i ndarë burrat nga njëra anë nga gratë në anën tjetër. Ata i çuan burrat diku dhe i vranë, disa me thika dhe të tjerë me hanxharë... Pashë tre djemtë të cilët ishin të lidhur të gjithë. Ata u prenë veshët, u nxirrnin sytë, u prenë këmbët, u rropën lëkurën të gjallë e pastaj i lanë duke u dridhur si pula në një thes... Gratë dhe vajzat u zhveshin, u përdhunuan dhe u vranë".
Fushata e "pastrimit" ishte e suksesshme dhe pakica çame u zhduk në Greqi. Gjatë një periudhe, prej më pak se dhjetë vjetësh, siç thotë studiuesi Lambros Baltsiotis, "pothuajse të gjitha xhamitë dhe sidomos minaret, simbolet e dukshme të pranisë myslimane, u shkatërruan".
Çamët u pastruan edhe nga dokumentet greke dhe regjistri publik. Popullsia çame në Shqipëri tani numëron rreth 250,000 dhe ata kanë një popullsi prej 400,000 në vendet e tjera. Çamët vazhdojnë të kërkojnë të drejtën e rikthimit në tokat dhe pronat e tyre në Greqi, një njohje e asaj që u është bërë atyre, të cilave ata zakonisht i referohen gjenocidit dhe mundësinë për të fituar shtetësinë greke. Një memorial për çame u ndërtua në Konispol, Shqipëri, në vitin 1994 dhe në përkujtim të vrasjeve dhe dëbimit, çamët organizojnë çdo vit më 27 qershor një marshim nga Konispoli deri në kufirin grek. Çështje të komplikuara, kjo edhe për faktin se Shqipëria dhe Greqia teknikisht janë në një gjendje lufte qysh nga viti 1940.
Çamët kanë një parti politike në Shqipëri që përfaqëson ato, Partinë për Drejtësi, Integrim dhe Unitet, e cila aktualisht ka tre vende në parlament. Qeveria greke pohon se çamët ishin larguar nga Greqia me iniciativën e tyre, dhe të çamët e moshuar të lindur në Greqi, të cilët dëshirojnë të vizitojnë vendin ku kanë lindur, siç na informon Robert Elsie, "kthehen rregullisht në kufirin greko-shqiptar. Nganjëherë pasaportat e tyre janë grisur përpara syve të tyre nga ndonjë frikë e paarsyeshme që këta njerëz, pak gra të vjetra, ne pjesën më të madhe, mund të destabilizojnë shtetin grek. "Çamët përmenden nga emisionet televizive greke si" pseudo-Çamët "ose" vetë-quajturit çamë ". Qeveria greke pohon, ashtu siç bëri Ministria e Jashtme, në shtator 2016, se" çështja çame nuk ekziston”.
[caption id="attachment_42784" align="aligncenter" width="800"]
Rohinxhasit gjatë eksodit të tyre, tetor 2017[/caption]
Tragjedia e çamëve dhe rohinxhasve ilustron rreziqet e urrejtjes etnike dhe fetare. Ne lutemi që rohinxhasit të mos kenë të njëjtin fat si çamët në Greqi. Kur Papa Françesku u takua kohët e fundit me disa nga më shumë se 600.000 refugjatë të popullit rohinxha, të cilët kanë ikur përgjatë kufirit në muajt e fundit në Bangladesh, ai dhe rohinxhasit qanë. Ai u tha atyre: "Në emër të të gjithëve, të atyre që ju përndjekin, të atyre që ju kanë bërë keq, mbi të gjitha, indiferencën e botës, unë ju kërkoj falje. Unë tani i bëj thirrje zemrave tuaja të mëdha, që ju të jeni në gjendje të na jepni faljen që ne kërkojmë."
Ashtu si Papa u kërkoi rohinxhasve, ne gjithashtu duhet t’u kërkojmë çamëve që të na falin ndërsa qajmë për njerëzimin tonë të përbashkët.
* Shkruesi është autor, poet, regjisor, dramaturg dhe është Kryetari i Studimeve Islame Ibn Khaldun, Universiteti Amerikan në Uashington, DC. Ai më parë ka shërbyer si Komisioneri i Lartë i Pakistanit në Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandë.
Botuar në Daily Times, 17 dhjetor 2017.
(Populli Rohinxha [anglisht Rohingya] historikisht është quajtur edhe arakanezët indianë janë një shtet pa shtetësi. Ata janë indo-aryanë nga shteti Rakhine, Mayanmar. Rreth 1 milion rohinxha jetonin në Mayanmar para krizës 2016-17. Më 22 tetor 2017, OKB raportoi se rreth 603,000 refugjatë nga Rakhine, Myanmar kishin kaluar kufirin për të shkuar në Bangladesh, nga 25 gushti i vitit 2017.
