TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Më shumë se katër muaj pasi Ali Khamenei u vra në ditën e parë të luftës me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, udhëheqësi që drejtoi Iranin për më shumë se tri dekada me grusht të hekurt do të përcillet më në fund për në banesën e fundit.
Nga 4 deri më 9 korrik, autoritetet iraniane do të organizojnë atë që e përshkruajnë si një nga ceremonitë mortore më të mëdha dhe më komplekse në historinë e vendit. Homazhet dhe ceremonitë do të zhvillohen në Teheran, Kom dhe Mashhad, me ndalesa edhe në Bagdad, Karbala dhe Najaf në Irak, përpara se trupi i tij të prehet përfundimisht në faltoren e Imam Rezait më 9 korrik.
Ceremonia pritet të marrë përmasa të rezervuara zakonisht për figurat themeluese të shtetit. Pas afro 37 vitesh në pushtet, Khamenei largohet si udhëheqësi suprem me mandatin më të gjatë në historinë e Republikës Islamike dhe si një nga figurat më përcaktuese të historisë moderne të Iranit.
Sipas Taghi Rahmanit, aktivist për të drejtat e njeriut dhe bashkëshort i fitueses së Çmimit Nobel për Paqe, Narges Mohammadi, ceremonia synon të projektojë imazhin e një shteti që "ende qëndron në këmbë" dhe po rikuperohet pas luftës. Sipas tij, ajo do të shërbejë gjithashtu për të larguar vëmendjen nga vdekja e dhjetëra mijëra iranianëve gjatë sundimit të Khameneit.
Rahmani tha se Republika Islamike po përpiqet të demonstrojë forcë si ndaj komunitetit ndërkombëtar, ashtu edhe brenda vendit, përmes autoritetit dhe frikës. Megjithatë, sipas tij, hendeku mes shtetit dhe shoqërisë iraniane mbetet i thellë. Ai e përshkroi popullsinë si të varfëruar, të dobësuar, të shtypur dhe të mbushur me pakënaqësi, ndërsa theksoi se qytetarët jetojnë edhe nën frikën e një vale ekzekutimesh pas luftës.
Funerali ishte planifikuar fillimisht të mbahej në mars, pak kohë pasi Khamenei u vra më 28 shkurt. Megjithatë, ceremonia u shty, ndërsa arsyet e vonesës pasqyrojnë gjendjen e vështirë në të cilën ndodhet Irani.
Sipas raportimeve, planet u rishikuan disa herë menjëherë pas vdekjes së tij, pasi vendi ishte ende në luftë. Autoritetet u përballën me sfida që lidhen me sigurinë, pasigurinë për pjesëmarrjen e delegacioneve të huaja dhe çështjen ende të pazgjidhur të pasardhësit të tij.
Për pasojë, trupi i Khameneit u ruajt për muaj të tërë, ndërsa Republika Islamike kërkonte mënyrën për ta varrosur udhëheqësin e saj të dytë suprem pa rrezikuar që ceremonia të shndërrohej në kaos ose në një burim të ri tensionesh.
Siguria mbetet shqetësimi kryesor. Burime i thanë Radios Farda të Radios Evropa e Lirë se masat e sigurisë janë forcuar ndjeshëm rreth kompleksit Mosala në Teheran, nga ku do të nisë ceremonia mortore.
Organizatorët po përpiqen gjithashtu të shmangin përsëritjen e dy tragjedive të njohura: shtypjen e turmës gjatë funeralit të ajatollah Ruhollah Khomeinit në vitin 1989, ku humbën jetën tetë persona dhe mijëra të tjerë u plagosën, si dhe tragjedinë gjatë funeralit të Qassem Soleimanit në vitin 2020, ku humbën jetën dhjetëra njerëz. Për këtë arsye, autoritetet në provincën Korasan Razavi kanë përmendur edhe mundësinë e përdorimit të helikopterëve për menaxhimin e turmave pranë arkivolit.
Edhe ceremonia mortore e Khomeinit u shoqërua me skena kaotike, pasi mijëra pjesëmarrës u vërsulën drejt arkivolit, duke bërë që trupi i tij, i mbështjellë me qefin, të binte jashtë tij. Organizatorët synojnë të shmangin përsëritjen e një incidenti të tillë.
Megjithatë, organizimi i kësaj ceremonie nuk mund të fshehë plotësisht trashëgiminë e sundimit të Khameneit dhe mënyrën se si ai perceptohet nga shumë iranianë.
Për më shumë se tri dekada, ai drejtoi një sistem që çdo zë kritik e konsideronte pjesë të një komploti të huaj dhe iu përgjigj me forcë vdekjeprurëse protestave, nga Lëvizja e Gjelbër e vitit 2009, te protestat "Grua, Jetë, Liri" në vitin 2022 dhe deri te vala e fundit e demonstratave që shpërtheu vetëm disa javë përpara fillimit të luftës.
Për këtë arsye, familjet e shumë protestuesve të vrarë nga forcat e sigurisë e pritën me gëzim lajmin e vdekjes së Khameneit gjatë luftës, pavarësisht klimës së frikës dhe pasigurisë që kishte krijuar konflikti.
"Ndjeva se drejtësia kishte triumfuar mbi shtypjen", tha për Radion Farda Moslem Haqiqi, babai i të riut Milan Haqiqi, i vrarë në vitin 2022. "Kjo solli njëfarë ngushëllimi për plagët që kishin rënduar zemrën time për vite me radhë."
Megjithatë, disa analistë argumentojnë se vdekja e Khameneit nga sulmi ndaj rezidencës së tij i ka dhënë Republikës Islamike mundësinë ta paraqesë atë si një figurë të shenjtëruar dhe të përpiqet të rikthejë një pjesë të legjitimitetit të humbur përmes një ceremonie edhe më madhështore se ato të Ruhollah Khomeinit dhe Qassem Soleimanit.
Rahmani e cilësoi luftën si një fatkeqësi për opozitën iraniane.
"Në fakt, kjo luftë i bëri shumë përpjekje më pak efektive, e dobësoi ndjeshëm shtresën e mesme të Iranit dhe, të paktën për momentin, regjimi ka rivendosur autoritetin dhe frikën", tha ai, duke shtuar se ky dominim mbetet i brishtë dhe mund të shembet nëse opozita ndërton strategjinë e duhur.
Një nga pikëpyetjet kryesore të ceremonisë mbetet nëse udhëheqësi i tretë suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei, do të shfaqet në publik.
Ai nuk është parë në publik që nga fillimi i luftës në shkurt. Që prej emërimit të tij nuk është publikuar asnjë video, fotografi apo regjistrim audio i ri, ndërsa janë bërë publike vetëm deklarata me shkrim të lexuara në televizionin shtetëror.
Edhe vjehrri i tij, Gholam Ali Haddad Adel, ka deklaruar se nuk ka pasur asnjë kontakt me të që para fillimit të luftës. Mojtaba nuk mori pjesë as në funeralin e bashkëshortes së tij më 2 korrik, e cila u vra në të njëjtin sulm ku humbi jetën edhe babai i tij.
Zyrtarët që organizojnë ceremoninë nuk kanë bërë të ditur nëse ai do të marrë pjesë.
Në rast se Mojtaba Khamenei shfaqet në publik, vëmendja do të përqendrohet jo vetëm te prania e tij, por edhe te mundësia që ai të udhëheqë namazin e varrimit të të atit. Disa vëzhgues besojnë se ai mund ta marrë përsipër këtë rol, megjithëse autoritetet nuk kanë dhënë asnjë sinjal zyrtar. Nëse ai do të drejtonte ceremoninë fetare, kjo do të konsiderohej si shenja më e fortë e marrjes publike të pushtetit.
