TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
TPZ.al është një media online e pavarur. Përpjekja jonë është të sjellim lajme, analiza dhe komente, në shërbim të interesit publik.
Një anije spiune ruse “Yantar” (emër që do të thotë “Qelibari”), është parë sërish pranë dhe brenda ujërave territoriale britanike në veri të Skocisë.
Gjatë një misioni vëzhgimi, aeroplanë të Forcave Ajrore Britanike u ekspozuan ndaj synimeve me lazer nga anija ruse, sipas Ministrisë së Mbrojtjes së Mbretërisë së Bashkuar.
Ministri britanik i Mbrojtjes, John Healy, e përshkroi incidentin si “jashtëzakonisht të rrezikshëm”, duke theksuar se Britania ka “opsione ushtarake gati” nëse “Yantar” lëviz më në jug ose konsiderohet kërcënim i menjëhershëm.
Anija është parë disa herë këtë vit në zonë, ndërsa Londra flet hapur për një hyrje të dytë në ujërat e saj.
Në sipërfaqe duket si një episod tjetër “ngacmimesh”, por në thelb kemi të bëjmë me një krizë të kontrolluar rreth kufijve të sovranitetit, forcës së pengimit dhe infrastrukturës kritike.
“Yantar” nuk është një anije luftarake klasike. Ajo i përket shërbimit sekret rus të thellësive nënujore, është e pajisur me mjete të avancuara nënujore dhe është projektuar për hartëzimin dhe në periudhë konflikti, për sabotim të kabllove nënujore dhe infrastrukturës energjetike.
Kabllot që anija dyshohet se ka vëzhguar transportojnë të dhëna, rrjedha financiare, komunikime ushtarake dhe jo vetëm britanike. Ato janë sistemi real nervor i gjithë Perëndimit. Një ndërhyrje ose dëmtim i kabllove në Detin e Veriut mund të shkaktojë pasoja shumë më të mëdha se vetë madhësia e anijes.
Me praninë e “Yantar” pranë ujërave britanike, Moska kujton, madje sipas disa analistëve “ulërin”, se ka kapacitetin teknik të afrohet me këtë sistem jetik për Perëndimin.
Rusia teston nëse Britania do ta trajtojë situatën si “detaj teknik” apo si provokim strategjik. Kremlini po ndërton hartën e vet të “vijave të kuqe” dhe kërkon të zbulojë me çdo kosto ku qëndrojnë kufijtë.
Sipas së Drejtës së Detit, anijet e huaja kanë të drejtën e “kalimit të pafajshëm” në ujërat territoriale të një shteti, për sa kohë nuk dëmtojnë sigurinë e tij. Moska pritet ta përdorë këtë argument, madje nuk do të hezitojë t’i akuzojë autoritetet britanike nëse situata tensionohet.
Por kur një anije e specializuar inteligjence lëviz vazhdimisht në të njëjtën zonë të ndjeshme, ndjek trajektore pranë kabllove të njohura nënujore, drejton lazer ndaj ekuipazheve ushtarake, atëherë zona gri fillon të ngushtohet rrezikshëm.
Londra mund të pretendojë se nuk kemi më të bëjmë me “kalim të pafajshëm”, por me aktivitet armiqësor me intensitet të ulët. Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht përdorim force, por i jep të drejtën për mbikëqyrje shumë më agresive dhe ndalim të mundshëm.
Për vendimmarrësit, fakti nëse anija është dy milje brenda apo jashtë kufirit prej 12 miljesh ka më pak rëndësi sesa vetë sjellja e saj.
Nga ana ruse, “Yantar” shërben si mjet presioni në disa nivele. Teston vendosmërinë e Britanisë, deri ku është gati të shkojë Londra për të mbrojtur infrastrukturën e saj të padukshme, por kritike.
Dërgon sinjal ndaj NATO-s, Rusia mund të provokojë pa kaluar qartë pragun e Nenit 5. Lazerët ndaj pilotëve janë shqetësim serioz, por jo sulm i mirëfilltë i armatosur.
Shënjestron hallkat e dobëta, lëvizjet pranë Skocisë dhe e mundshmja drejt Irlandës dhe Detit të Veriut tregojnë interes për zona që varen nga pak kabllo dhe platforma të brishta.
Moska po luan në një fushë ku përshkallëzimi është gradual, i vështirë për t’u zbuluar dhe i vështirë për t’u paraqitur si “arsye lufte” për publikun perëndimor.
Reagimi britanik po ndërtohet në tre nivele
Operacionale – Një fregatë e Marinës Mbretërore dhe avionë vëzhgimi po shoqërojnë “Yantar”. Rregullat e angazhimit po zbuten, duke u lejuar forcave britanike të afrohen më shumë, të dokumentojnë çdo lëvizje dhe të dërgojnë mesazhin: “E dimë çfarë po bën”.
Industriale – John Healy e lidh incidentin me nevojën për rritjen e buxhetit të mbrojtjes, ngritjen e fabrikave të reja të municioneve dhe investimet për mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Kriza përdoret si argument për rikthimin te “fuqia e fortë”.
Politike – Qeveria e lidh anijen ruse me një narrativë më të gjerë: lufta në Ukrainë, sulmet kibernetike nga Kina, tensionet në Lindjen e Mesme dhe rritja e aktivitetit rus në hapësirën ajrore evropiane. “Yantar” paraqitet si pjesë e një “epoke të re kërcënimesh”.
Që prej vitit 2022, vendet e NATO-s raportojnë rritje të ndjeshme të pranisë së anijeve dhe nëndetëseve ruse në veriun e Atlantikut, të ndjekura sistematikisht nga Marina Mbretërore dhe aleatët. “Yantar” është shembulli më i qartë dhe më i dukshëm i një zhvendosjeje nga lufta tokësore në Ukrainë drejt një lufte hibride nënujore, përfshirë kabllo, platforma dhe rrjete energjetike.
Për NATO-n, pyetja është nëse këto incidente do të trajtohen me përgjigje të izoluara kombëtare apo me një politikë të përbashkët dhe të strukturuar për mbrojtjen e infrastrukturës nënujore. Rusia i ka zgjedhur këto objekte si fushën kryesore të presionit. “Yantar” është mjet frikësimi strategjik, jo thjesht anije zbulimi.
Britania po teston një model të ri pengimi, ul rregullat e angazhimit, dërgon sinjale publike ndaj Vladimir Putinit, por shmang një vijë të kuqe që do ta fuste drejtpërdrejt në konflikt ushtarak.
Çdo hyrje e ardhshme në ujërat territoriale do të shërbejë si provë stresi për NATO-n, duke e detyruar aleancën të vendosë nëse do të reagojë me të shtëna paralajmëruese, bllokim fizik, kundërpërgjigje kibernetike apo një kombinim të tyre.
Për mediat ndërkombëtare, thelbi nuk është nëse anija kaloi disa qindra metra brenda vijës 12 miljeshe, por si po ndryshon perceptimi perëndimor për sigurinë në epokën e infrastrukturës kritike nënujore.
Në realitet, prania e “Yantar” jashtë Skocisë është pasqyra e një epoke të re, ku lufta nuk vizatohet më me shigjeta dhe divizione mbi hartë, por me lëvizje milimetrike të anijeve, me lazer që verbojnë pilotët dhe me kabllo që mund të priten një natë, me pasoja asimetrike dhe potencialisht katastrofike.
